>>Uitgeverij en winst

Uitgeverij en winst

10-06-2017

Uitgeverij Weekbladpers Groep (WPG), met uitgeefactiviteiten op het terrein van tijdschriften, educatieve en algemene boeken, heeft een slecht jaar achter de rug, zo viel afgelopen week te vernemen. Over 2016 leed de Amsterdamse uitgeverij een nettoverlies van € 2,5 mln. op een omzet van € 136 mln. ‘Met name boekenuitgever De Bezige Bij deed het ‘slecht’, heette het.

Zoals een succes vele vaders kent, zo kunnen ook voor een tegenvaller meerdere oorzaken worden aangewezen. Bij WPG gaat het onder andere om een zo goed als onmogelijke herpositionering van het vroegere weekblad Vrij Nederland en om het wegwerken van in het verleden te ruim uitbetaalde auteursvoorschotten. Verder was in de afgelopen jaren de verkoop aan het management van de zogeheten Singel Uitgeverijen (onder andere Querido en De Arbeiderspers) al even ingrijpend als de gedwongen verkoop van het Amsterdamse vastgoed van het bedrijf, inclusief historisch betekenisvolle adressen als Singel 262 en het Vrij Nederland-kantoor aan de Raamgracht. Naast de vraag wat het WPG-concern als geheel na deze aderlatingen nog voor ziel, voor missie en dus voor bestaansrecht heeft, is er de constatering dat nu kennelijk De Bezige Bij, de enig overgebleven literaire uitgeverij binnen het concern, van de huidige problemen publiekelijk de schuld krijgt.

Dat laatste lijkt mij niet terecht. Als WPG zich zeven jaar geleden niet zwaar bij de bank in de schulden had gestoken om voor gigantische bedragen A.W. Bruna en de Belgische Standaard Uitgeverij over te kunnen nemen, had het bedrijf zijn onafhankelijkheid nog gehad, met de mogelijkheid om periodiek optredende problemen in een zelfgekozen tempo op te lossen. Nu kon het concern de afgelopen jaren niet veel anders doen dan gehoorzamen aan de bank en de accountants, wat een normale uitoefening van het eigenaarschap ten opzichte van sommige dochtermaatschappijen in de weg heeft gestaan.

Voor wie de geschiedenis van De Bezige Bij kent, klinkt dit alles extra zuur, want ook die roemrijke uitgeverij (van de Vijftigers en van naoorlogse grootheden als Hermans, Mulisch, Reve, maar ook van hedendaagse auteurs als Peter Buwalda, Sanneke van Hassel en Stefan Hertmans) moest in de jaren 90 zijn zelfstandigheid opgeven en werd toen door WPG gered.

Naast de zaken die bij alle soorten bedrijven een rol spelen op het gebied van product, markt, management en personeel is bij een literaire uitgeverij de belangrijkste sleutel tot duurzaam succes misschien wel gelegen in het hebben van de juiste eigenaar. De geschiedenis leert dat een eigenaar die problemen in een literaire uitgeverij te lang laat voortbestaan slecht is, maar een eigenaar die te hard snijdt nog veel slechter. Een eigenaar die zelf nauwelijks een jaar vooruit kan denken, omdat de bank hem op de hielen zit, is funest. Een eigenaar die binnen het totale concern geen schaalvoordelen benut is niet slim, maar een eigenaar die te veel vanuit concerndenken opereert is erger. En wie denkt dat er met het uitgeven van literatuur jaarlijks minstens 10% rendement kan worden behaald, kan zijn geluk beter elders proberen.

Onafhankelijkheid geldt in het literaire boekenvak als een zeldzame en begeerlijke status. Dat is niet omdat die onafhankelijkheid op zich zelf genomen zo’n heilige graal is, maar omdat het ware uitgeverschap alle aspecten van het bedrijf behelst, zowel de redactionele als de commerciële, zowel de personele kant als de financiële. Dat integrale uitgeverschap komt het beste tot zijn recht wanneer het ook het (mede)eigenaarschap van de uitgeverij omvat. Zoals de beroemde Amerikaanse uitgever Roger Straus van Farrar, Straus & Giroux placht te zeggen: ‘The one who owns the place, has the right to move the furniture.’ In een literaire uitgeverij moet af en toe het meubilair verplaatst worden. Dat is geen ramp, maar er moet wel een stevig huis omheen staan.

Artikel in FD van 9 juni 2017 geschreven door Maarten Asscher. Dhr. Asscher is directeur van Athenaeum Boekhandel, schrijver en bestuurder van culturele instellingen. 

Invouwen